PUNCA TAMADDUN MELINGKUP

PUNCA MELINGKUP: APABILA KEROSAKAN BERMULA DARI DALAM

Pengajaran daripada kejatuhan tamadun, kelemahan pentadbiran, kerakusan ekonomi dan penyalahgunaan demokrasi.

Sejarah manusia telah memperlihatkan bahawa tidak ada kerajaan, empayar, dinasti atau organisasi besar yang dijamin akan kekal selama-lamanya.

Mesir Purba pernah membangunkan sebuah tamadun yang mengagumkan. Empayar Rom pernah menguasai wilayah yang sangat luas. Kerajaan Uthmaniyyah bertahan selama lebih enam abad. Kerajaan Mughal di India pula pernah menjadi pusat kekuasaan, perdagangan, seni bina dan perkembangan ilmu yang penting.

Begitu juga dengan kuasa-kuasa kolonial Eropah yang pernah menguasai sebahagian besar dunia.

Namun, kehebatan tersebut akhirnya mengalami kemerosotan, perubahan atau keruntuhan.

Ada yang tewas dalam peperangan. Ada yang kehilangan wilayah. Ada yang dilemahkan oleh masalah kewangan, perebutan kuasa, kelemahan pentadbiran dan perubahan geopolitik.

Sejarah juga menunjukkan bahawa keruntuhan jarang berpunca daripada satu faktor sahaja. Lazimnya, beberapa kelemahan berkembang serentak sehingga sesebuah sistem tidak lagi mampu mempertahankan kekuatannya.

Bahkan, dalam dunia perniagaan, syarikat yang pernah dianggap terlalu besar untuk gagal juga boleh mengalami kehancuran akibat penipuan, salah urus, hutang yang berlebihan dan kegagalan kepimpinan.

Amerika Syarikat pula, walaupun masih merupakan kuasa besar dunia, tidak terkecuali daripada cabaran seperti polarisasi politik, ketidaksamaan ekonomi, pengaruh kepentingan korporat dan persoalan tentang kepercayaan rakyat terhadap institusi.

Oleh itu, sejarah bukan sekadar cerita tentang kerajaan yang telah lenyap. Sejarah merupakan peringatan kepada negara yang masih wujud.

Persoalannya, apakah kelemahan yang berulang dalam sejarah tersebut, dan adakah sebahagiannya sedang berlaku dalam negara kita?

1. Apabila Pentadbiran Mengatasi Tujuan Pentadbiran

Setiap negara memerlukan sistem pentadbiran yang tersusun, cekap dan profesional.

Di Malaysia, Pegawai Tadbir dan Diplomatik (PTD) memainkan peranan penting dalam pentadbiran awam, khususnya dalam penggubalan dan pelaksanaan dasar, penyelarasan kementerian serta pengurusan pelbagai urusan kerajaan.

Mereka merupakan sebahagian daripada jentera pentadbiran yang memastikan dasar kerajaan dapat dilaksanakan.

Namun, pengaruh sesuatu perkhidmatan pentadbiran perlu sentiasa disertai dengan kebertanggungjawaban.

Persoalan yang patut dibincangkan bukanlah sama ada PTD diperlukan. Mereka sememangnya diperlukan. Persoalannya ialah sama ada sistem pentadbiran memberikan ruang yang mencukupi kepada kepakaran teknikal, pengalaman operasi dan pandangan profesional daripada pelbagai bidang.

Apabila sesuatu keputusan yang memerlukan kepakaran khusus terlalu bergantung kepada pertimbangan pentadbiran umum, terdapat risiko bahawa keperluan sebenar sesuatu sektor tidak diberikan perhatian sewajarnya.

Contohnya, bidang pertahanan, keselamatan, kesihatan, pendidikan dan kejuruteraan mempunyai keperluan profesional yang berbeza.

Keputusan pentadbiran dalam bidang tersebut sepatutnya mengambil kira pandangan mereka yang benar-benar memahami keperluan operasi dan teknikal.

Sistem pentadbiran yang terlalu berpusat juga boleh menyebabkan proses membuat keputusan menjadi lambat, terlalu birokratik atau kurang responsif terhadap keadaan sebenar.

Lebih membimbangkan sekiranya budaya menjaga kedudukan, mengelakkan tanggungjawab dan mempertahankan keputusan terdahulu menjadi lebih penting daripada menyelesaikan masalah.

Sejarah pelbagai kerajaan menunjukkan bahawa birokrasi yang pada awalnya dibentuk untuk mengukuhkan pentadbiran boleh bertukar menjadi beban apabila kehilangan kecekapan, integriti dan keupayaan menyesuaikan diri.

Pentadbiran diwujudkan untuk membantu negara mencapai matlamatnya, bukan menjadikan kepentingan pentadbiran itu sendiri sebagai matlamat negara.

2. Kartel dan Kapitalisme Melampau: Apabila Keuntungan Mengatasi Segala-galanya

Ekonomi yang sihat memerlukan pelaburan, perdagangan, persaingan dan keuntungan.

Namun, apabila keuntungan menjadi satu-satunya ukuran kejayaan, kegiatan ekonomi boleh berubah menjadi alat untuk menguasai pasaran, mempengaruhi keputusan kerajaan dan menindas pihak yang lebih lemah.

Di sinilah muncul masalah kartel dan bentuk kapitalisme yang melampau.

Kartel ekonomi lazimnya melibatkan kerjasama antara pihak tertentu untuk mengawal harga, bekalan, pasaran atau persaingan demi keuntungan mereka sendiri.

Dalam bentuk yang lebih berbahaya, rangkaian perniagaan boleh bersekongkol dengan pihak yang mempunyai pengaruh untuk mendapatkan kontrak, lesen, konsesi atau keistimewaan secara tidak adil.

Selain itu, terdapat juga rangkaian jenayah terancang yang menggunakan kegiatan perniagaan sebagai saluran untuk mengembangkan pengaruh dan menyembunyikan hasil jenayah.

Walaupun kartel perniagaan dan sindiket jenayah bukan perkara yang sama, kedua-duanya boleh menimbulkan ancaman besar apabila menggunakan kekayaan, ugutan, rasuah atau hubungan berpengaruh untuk mencapai matlamat.

Pemikiran sedemikian sering dikaitkan dengan ungkapan the end justifies the means, iaitu matlamat dianggap boleh menghalalkan apa sahaja cara yang digunakan.

Apabila prinsip ini menjadi amalan, soal benar atau salah tidak lagi menjadi pertimbangan utama.

Yang penting ialah keuntungan, penguasaan dan kejayaan mencapai kepentingan sendiri.

Kesannya, harga barangan boleh dimanipulasi, persaingan sihat boleh disekat, sumber negara boleh dieksploitasi dan peluang ekonomi rakyat boleh menjadi semakin sempit.

Lebih berbahaya apabila kekayaan yang diperoleh digunakan pula untuk membeli pengaruh dalam sistem pentadbiran atau politik.

Pada tahap ini, kekuatan ekonomi bukan lagi sekadar digunakan untuk menjalankan perniagaan, tetapi boleh menjadi alat untuk mempengaruhi perjalanan negara.

Apabila wang mampu mempengaruhi keputusan, undang-undang dan dasar awam, rakyat akhirnya berisiko menjadi pihak yang membayar harga kepada kerakusan tersebut.

3. Demokrasi yang Tidak Terpimpin: Apabila Politik Menjadi Perebutan Harta dan Kuasa

Demokrasi pada asasnya memberikan rakyat hak untuk memilih pemimpin dan menentukan arah pemerintahan negara.

Namun, demokrasi tidak akan berfungsi dengan baik hanya kerana pilihan raya diadakan secara berkala.

Demokrasi memerlukan pemimpin yang berintegriti, institusi yang bebas, undang-undang yang adil dan rakyat yang mempunyai kesedaran politik.

Masalah timbul apabila politik tidak lagi dilihat sebagai amanah untuk berkhidmat, tetapi sebagai jalan untuk mendapatkan kuasa, kekayaan dan keistimewaan.

Dalam keadaan sedemikian, parti politik mungkin lebih menumpukan usaha untuk mempertahankan kedudukan daripada menyelesaikan masalah rakyat.

Pelantikan boleh dipengaruhi oleh kesetiaan politik, manakala dasar awam berisiko dibentuk berdasarkan kepentingan jangka pendek.

Janji pilihan raya mungkin kedengaran indah, tetapi pelaksanaannya tidak semestinya diberikan keutamaan selepas kuasa diperoleh.

Lebih membimbangkan apabila sentimen kaum, agama dan wilayah digunakan untuk mendapatkan sokongan politik.

Dalam sebuah negara berbilang kaum seperti Malaysia, amalan sedemikian boleh memberikan kesan yang sangat merosakkan.

Masyarakat yang sepatutnya bekerjasama mungkin mula saling mencurigai, sedangkan masalah sebenar berkaitan tadbir urus, ekonomi dan integriti tidak diselesaikan.

Demokrasi yang matang tidak bermaksud pemimpin bebas melakukan apa sahaja atas alasan mereka telah dipilih oleh rakyat.

Sebaliknya, mandat rakyat sepatutnya menjadikan mereka lebih bertanggungjawab.

Pilihan raya memberikan seseorang kuasa untuk memerintah, tetapi tidak memberikan lesen untuk mempergunakan negara demi kepentingan peribadi.

4. Apabila Tiga Pengaruh Bertemu

Kerosakan yang paling membimbangkan mungkin berlaku apabila kelemahan pentadbiran, pengaruh ekonomi yang melampau dan kerakusan politik saling memperkukuh antara satu sama lain.

Bayangkan suatu keadaan apabila ahli politik memerlukan sokongan kewangan untuk mempertahankan kuasa, kelompok perniagaan pula memerlukan keputusan kerajaan untuk mengembangkan kekayaan, manakala pihak tertentu dalam pentadbiran mempunyai kuasa untuk meluluskan atau melaksanakan keputusan tersebut.

Jika sistem semak dan imbang lemah, hubungan sedemikian boleh membuka ruang kepada konflik kepentingan, salah guna kuasa dan amalan kronisme.

Pada ketika itu, keputusan negara mungkin tidak lagi ditentukan sepenuhnya oleh kepentingan rakyat.

Sebaliknya, ia berisiko dipengaruhi oleh hubungan antara pihak yang mempunyai kuasa politik, pengaruh ekonomi dan kedudukan pentadbiran.

Keadaan ini tidak bermakna semua ahli politik, ahli perniagaan atau penjawat awam terlibat dalam salah laku.

Sebaliknya, ia menunjukkan betapa pentingnya sistem yang dapat menghalang mana-mana kelompok daripada menguasai keputusan negara tanpa penelitian dan pertanggungjawaban.

Kerana apabila ketiga-tiga pengaruh ini gagal dikawal, kesannya boleh merebak kepada keselamatan, pertahanan, ekonomi, pendidikan, perpaduan dan budaya masyarakat.

5. Pengajaran daripada Tamadun yang Pernah Gagah

Kejatuhan Empayar Rom Barat pada abad kelima sering dikaji melalui gabungan masalah dalaman dan tekanan luar, termasuk ketidakstabilan politik, kesukaran ekonomi serta cabaran ketenteraan.

Empayar Uthmaniyyah pula mengalami kemerosotan secara berperingkat akibat pelbagai faktor, termasuk kelemahan institusi, tekanan ekonomi, persaingan kuasa besar dan perubahan dalam sistem ketenteraan serta pentadbiran.

Kerajaan Mughal di India turut menghadapi perebutan kuasa, pemberontakan wilayah, masalah kewangan dan tekanan daripada kuasa luar sebelum kehilangan pengaruhnya.

Sementara itu, kemerosotan kuasa kolonial Eropah selepas Perang Dunia Kedua memperlihatkan bagaimana perubahan ekonomi, kebangkitan nasionalisme dan perubahan keseimbangan kuasa dunia boleh mengubah kedudukan negara yang pernah dianggap sangat kuat.

Setiap contoh mempunyai latar sejarah yang berbeza. Tidak wajar kita menyimpulkan bahawa semuanya runtuh kerana rasuah atau kerakusan pemimpin semata-mata.

Namun, terdapat satu pengajaran bersama yang boleh direnungkan.

Apabila institusi semakin lemah, kepimpinan kehilangan kepercayaan, ekonomi menghadapi tekanan dan masyarakat semakin berpecah, keupayaan sesebuah negara untuk menghadapi ancaman luar juga akan berkurangan.

Kerosakan dalaman tidak semestinya terus menjatuhkan sebuah negara.

Tetapi kerosakan yang dibiarkan boleh menjadikan negara semakin sukar untuk dipulihkan apabila berhadapan dengan krisis besar.

Penutup: Negara Tidak Melingkup Secara Tiba-tiba

Sebuah negara tidak semestinya musnah dalam satu hari.

Kerosakan boleh bermula dengan keputusan kecil yang tidak dipersoalkan, salah guna kuasa yang dimaafkan, ketidakadilan yang dianggap biasa dan kelemahan institusi yang dibiarkan berpanjangan.

Lama-kelamaan, masyarakat mungkin kehilangan kepercayaan terhadap pemimpin dan sistem pentadbiran.

Apabila keadaan itu berlaku, undang-undang mungkin masih wujud, pilihan raya masih diadakan, bangunan kerajaan masih tersergam indah dan kegiatan ekonomi masih berjalan.

Namun, asas yang menjadikan negara kuat mungkin sedang mengalami keretakan.

Kita tidak perlu menunggu sehingga Malaysia mengalami krisis besar untuk menyedari kepentingan memperbaiki kelemahan tersebut.

Sejarah tamadun terdahulu sepatutnya cukup untuk memberikan peringatan.

Mujurlah, negara ini masih mempunyai ramai penjawat awam yang jujur, pemimpin yang amanah, ahli perniagaan yang bertanggungjawab dan rakyat yang sanggup berusaha demi kepentingan bersama.

Mereka inilah yang perlu diberikan ruang, sokongan dan kepercayaan untuk membantu memperkukuh semula institusi negara.

Akhirnya, kita harus sedar bahawa kekuatan sesebuah negara bukan terletak semata-mata pada jumlah kekayaan, saiz angkatan tentera atau kemegahan bangunannya.

Kekuatan sebenar terletak pada keadilan, integriti, perpaduan, kecekapan institusi dan kepercayaan rakyat.

Sejarah telah membuktikan bahawa empayar yang hebat pun boleh tumbang. Maka, janganlah kita terlalu yakin bahawa negara yang kita cintai akan terus kukuh sekiranya kerosakan dari dalam dibiarkan tanpa pembetulan.

Yang paling menakutkan bukanlah apabila musuh sedang merancang untuk melemahkan negara kita, tetapi apabila kita sendiri sedang melemahkannya tanpa menyedari akibat perbuatan kita.

Alhamdulillah, kita masih mempunyai masa untuk memperbaikinya. Persoalannya, adakah kita mempunyai kejujuran dan keberanian untuk berbuat demikian?

Tuan, ada satu idea yang saya fikir boleh menjadikan tulisan ini lebih berkesan. Tiga kelompok yang Tuan sebut — pentadbiran, kartel ekonomi dan politik — boleh dijadikan kerangka utama untuk menerangkan bagaimana kerosakan institusi berlaku.

Tetapi kita perlu berhati-hati agar tidak menggambarkan semua PTD, ahli perniagaan atau ahli politik sebagai punca kerosakan. Yang menjadi masalah ialah penyalahgunaan kuasa, pengaruh wang dan kegagalan sistem semak dan imbang, bukan profesion itu sendiri.

Saya juga sengaja membezakan antara empayar yang benar-benar telah runtuh dengan Amerika Syarikat yang masih wujud sebagai kuasa besar. Perbezaan sejarah ini penting untuk memastikan hujah Tuan lebih tepat.

Satu ayat yang mungkin sesuai dijadikan mesej utama seluruh rencana ini ialah:

“Negara tidak melingkup kerana ketiadaan orang bijak, tetapi boleh melingkup apabila orang yang bijak memilih untuk berdiam diri, orang yang jujur diketepikan, dan orang yang rakus diberikan kuasa.”